# تورک: شرکت‌های فناوری دست بالا را دارند؛ مردم در معرض آسیب‌اند

> کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل می‌گوید پنج شرکت بیش از ۷۰ درصد ظرفیت پردازش هوش مصنوعی را در اختیار دارند و خواستار قانون‌گذاری شده است.

Oossa · 2026-11-21 · https://oossa.com/fa/article-5868612

«حتی یک بطری شیر» پیش از رسیدن به فروشگاه از چندین مرحله آزمایش و مقررات می‌گذرد؛ اما به گفته وُلکر تورک، هوش مصنوعی با وجود توان آسیب‌زایی‌اش هنوز چارچوب نظارتی مشترکی ندارد. کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل این مقایسه را در اجلاس RightsX در ژنو مطرح کرد.

تورک هشدار داد که توسعه این فناوری زیر نفوذ شمار محدودی از صاحبان قدرت است. از نظر او، این تمرکز بدون نظارت مؤثر و مشارکت عمومی می‌تواند حقوق و آزادی‌های مردم عادی را در معرض آسیب بگذارد.

## پنج شرکت در اختیار دارند بیش از ۷۰ درصد ظرفیت پردازش

تورک گفت پنج شرکت فناوری مالک بیش از ۷۰ درصد ظرفیت پردازش هوش مصنوعی جهان هستند؛ ظرفیتی که برای اجرای مدل‌ها و سامانه‌های هوش مصنوعی به کار می‌رود. او این تمرکز را نشانه‌ای از «کمبود آشکار دموکراتیک» دانست.

او همچنین گفت بخش عمده توان پردازشی، داده‌ها و زیرساخت‌های این حوزه در دست تعداد انگشت‌شماری از مردان است و هنوز قوانین مشترکی برای تنظیم سرعت یا جهت توسعه هوش مصنوعی وجود ندارد. تعبیر «قرون‌وسطایی» در سخنان او به همین تمرکز قدرت در دست گروهی محدود اشاره داشت.

## نگرانی از اثر الگوریتم‌ها بر زندگی روزمره

به گفته تورک، هوش مصنوعی بیش از گذشته در زندگی مردم نقش دارد و این کنترل گاهی بدون آگاهی افراد رخ می‌دهد. او هشدار داد که سامانه‌ها می‌توانند گفتمان عمومی را به شکل‌هایی ظریف منحرف کنند و الگوریتم‌های سوگیرانه ممکن است بی‌عدالتی را در مقیاسی گسترده بازتولید کنند.

او خطر را به خدماتی محدود ندانست که مستقیماً با یک ابزار هوش مصنوعی سروکار دارند. تورک گفت حمل‌ونقل، تأمین غذا و خدمات درمانی هرچه بیشتر دیجیتالی می‌شوند و هشدار داد که هوش مصنوعی، به‌تنهایی یا در اختیار افراد نادرست، ممکن است زیرساخت‌های حیاتی یک جامعه یا کشور را از کار بیندازد.

## تورک خواستار قانون‌گذاری با محور حقوق بشر شد

تورک گفت تصمیم درباره ریسک‌هایی که جامعه می‌پذیرد نباید از پرسش درباره صاحبان این تصمیم جدا باشد. او خواستار قوانینی شد که حقوق بشر را محور قرار دهند و گفت تقسیم عادلانه منافع هوش مصنوعی به قانون‌گذاری و پاسخ‌گویی نیاز دارد، نه فقط حسن‌نیت شرکت‌ها.

او اعلام کرد در نامه‌ای به شرکت‌های پیشرو هوش مصنوعی از آن‌ها خواسته پیش از آنکه دیر شود، تدابیر حفاظتی مؤثری به کار بگیرند. تورک همچنین پیشنهاد کرد اعلامیه جهانی حقوق بشر هنگام آموزش مدل‌های هوش مصنوعی، چارچوب و وظیفه اصلی آن‌ها باشد.

در کنار این هشدارها، تورک ابراز امیدواری کرد مردم قدرت کنترل‌نشده را به چالش بکشند. او به نسل جوان اشاره کرد که به گفته‌اش از فضای آنلاین فاصله می‌گیرد تا کنترل بیشتری بر زندگی خود داشته باشد؛ اما درباره جزئیات قوانین پیشنهادی یا زمان اجرای آن‌ها توضیحی نداد.

## حقایق

- تورک این سخنان را در اجلاس RightsX در ژنو بیان کرد.
- به گفته تورک، پنج شرکت فناوری مالک بیش از ۷۰ درصد ظرفیت پردازش هوش مصنوعی جهان هستند.
- تورک خواستار قانون‌گذاری هوش مصنوعی با محوریت حقوق بشر شد.
- تورک گفت از شرکت‌های پیشرو هوش مصنوعی خواسته است تدابیر حفاظتی مؤثری به کار بگیرند.

## چرا مهم است

تورک می‌گوید هوش مصنوعی می‌تواند بر خدمات و زیرساخت‌های مهم زندگی اثر بگذارد. اما سخنان او تغییر مشخصی در ابزارهای در دسترس کاربران اعلام نمی‌کند.

## این برای شما چه معنایی دارد؟

برای کاربر عادی، سخنان تورک به‌خودی‌خود تغییری در یک سرویس مشخص اعلام نمی‌کند؛ هنوز نمی‌توان گفت کدام ابزار یا تصمیم روزمره با قانون‌گذاری پیشنهادی او تغییر خواهد کرد.

**ارزیابی ما:** تورک مسئله را با یک عدد روشن می‌کند: پنج شرکت بیش از ۷۰ درصد ظرفیت پردازش را در اختیار دارند. اما پیشنهادهای او درباره قانون‌گذاری و حفاظت از حقوق، هنوز به جزئیات اجرایی یا زمان‌بندی مشخص نرسیده‌اند.

## منابع و ارجاع‌ها

1. [کمیسر حقوق بشر سازمان ملل: هوش مصنوعی به شیوه‌ای قرون‌وسطایی اداره می‌شود](https://digiato.com/artificial-intelligence/un-rights-chief-ai-medieval-governance-regulation) – Digiato, 2026-11-21

آخرین به‌روزرسانی: 2026-11-21
