استارتاپ زیست‌فناوری Radical Numerics می‌گوید یک بیمار برای نخستین‌بار درمانی حاوی فاژهای طراحی‌شده با هوش مصنوعی دریافت کرده است. فاژها ویروس‌هایی هستند که به باکتری‌ها حمله می‌کنند و برای این درمان، مدل Omnii-1 شرکت آن‌ها را متناسب با عفونت باکتریایی همان بیمار طراحی کرده است. این درمان با عنوان «استفاده دلسوزانه» انجام شده؛ اما شرکت نام بیمار، نوع عفونت و هویت تیم درمان را اعلام نکرده است.
هنوز نمی‌دانیم درمان مؤثر بوده یا نه. Radical Numerics می‌گوید تا پایان آزمایش بالینی اطلاعات بیشتری منتشر نمی‌کند و مدیرعامل شرکت، اریک نگوین، دلیل پنهان ماندن جزئیات فعلی را توافق‌نامه‌های محرمانگی دانسته است. گزارش شرکت در وب‌سایت خودش منتشر شده و هنوز در مجله علمی داوری‌شده‌ای چاپ نشده است؛ بنابراین ادعای «نخستین مورد جهان» فعلاً ادعای خود شرکت است، نه نتیجه‌ای که پژوهش مستقل تأیید کرده باشد.
فاژدرمانی چه تفاوتی دارد؟
فاژدرمانی ایده تازه‌ای نیست: پزشکان از ویروس‌هایی استفاده می‌کنند که باکتری‌های مشخصی را آلوده می‌کنند و از بین می‌برند. این ویروس‌ها سلول‌های انسان را هدف نمی‌گیرند. در مقایسه با آنتی‌بیوتیک‌های گسترده‌اثر، فاژها می‌توانند دقیق‌تر به باکتری خاصی حمله کنند؛ اما همین دقت کار را دشوار می‌کند، چون باید فاژی پیدا شود که بتواند همان سویه باکتریِ عامل عفونت را شناسایی و نابود کند.
درمان‌های شخصی‌سازی‌شده با فاژ معمولاً با نمونه‌گیری از باکتری بیمار و آزمایش مجموعه‌ای از فاژهای موجود آغاز می‌شوند. اگر گزینه مناسبی پیدا نشود، پژوهشگران ممکن است سراغ نمونه‌های دیگر یا مهندسی فاژ بروند. Radical Numerics می‌گوید Omnii-1، مدلی که با داده‌های ژنتیکی آموزش دیده، برای ساخت و اولویت‌بندی فاژهای مناسب و پیش‌بینی برهم‌کنش آن‌ها با باکتری‌ها به کار رفته است. بااین‌حال، متن شرکت جزئیات کافی درباره فاژهای استفاده‌شده در این بیمار یا آزمایش‌هایی که پیش از تزریق انجام شده، ارائه نمی‌کند.
شرکت این کار را در چارچوب نگرانی از مقاومت آنتی‌بیوتیکی مطرح می‌کند. طبق نوشته خود شرکت، مقاومت آنتی‌بیوتیکی در سال ۲۰۲۱ با حدود ۴٫۷ میلیون مرگ در جهان مرتبط بوده و مرگ‌های منتسب به آن در فاصله ۲۰۲۵ تا ۲۰۵۰ ممکن است به نزدیک ۴۰ میلیون برسد. این ارقام زمینه‌ای برای اهمیت یافتن درمان‌های جایگزین‌اند، اما به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که فاژهای طراحی‌شده با هوش مصنوعی برای بیماران مؤثرند. دیجیاتو می‌گوید دوره فاژدرمانی معمولاً چند روز تا چند هفته طول می‌کشد و بررسی بازگشت عفونت ممکن است ماه‌ها ادامه یابد.
چرا مهم است
برای بیمارانی که عفونت باکتریایی‌شان به آنتی‌بیوتیک‌ها پاسخ نمی‌دهد، یافتن فاژی متناسب با باکتری می‌تواند یک مسیر درمانی احتمالی باشد. اما در این مورد هنوز نتیجه و جزئیات پزشکی منتشر نشده، پس معلوم نیست این روش برای بیمار مؤثر بوده یا بتوان آن را به بیماران دیگر تعمیم داد.
