Weizmann Bilim Enstitüsü’nde Michal Irani’nin liderliğindeki ekip, beyin taramasını analiz ederek kişinin neye baktığını tahmin edebilen ve gördüğü görüntüye çok benzeyen bir resim oluşturabilen bir yapay zekâ sistemi geliştirdi. Sistem iki yönde de çalışıyor: Belirli bir görüntüye bakıldığında ortaya çıkacak beyin aktivitesini de tahmin edebiliyor. Bu çığır açıcı çalışma, Eylül 2026’da New York’ta düzenlenen Cognitive Computational Neuroscience konferansında tanıtıldı.
Sistem nasıl çalışıyor?
Araştırmacılar, yüksek çözünürlüklü bir tarayıcıda yaklaşık 9.000’er görüntü gören sekiz gönüllünün fMRI verileriyle bir “kod çözücü” eğitti. İki kolu bulunan kod çözücünün biri renklerin ve şekillerin yerleşimini, diğeri ise “bir demet muz” gibi görüntü içeriğini tahmin ediyor. Ardından bir difüzyon modeli —gürültülü pikselleri net bir görüntüye dönüştüren bir yapay zekâ türü— son görüntüyü oluşturuyor. Eşleştirilmiş tarama ve görüntü verisinin sınırlı olmasını aşmak için araştırmacılar, herhangi bir görüntüden beyin aktivitesini tahmin eden bir “kodlayıcı” da eğitti. Böylece iki model birbirini döngüsel olarak geliştirebildi.
Önemi ne?
Yeni kod çözücü, daha önceki araçların gerektirdiği yaklaşık 40 saat yerine yeni bir kişiden yalnızca yaklaşık bir saatlik fMRI verisi istiyor. Taramanın saat başına 600-1.000 dolara mal olması, aradaki farkı önemli kılıyor. Bu da teknolojiyi sinirbilim laboratuvarları için daha kullanışlı hâle getiriyor. İleride, kilitli kalma sendromu olanlar gibi konuşamayan kişilerin beyin aktivitelerini görüntülere dönüştürerek iletişim kurmasına da yardımcı olabilir.
Neden önemli
Sinirbilimciler için tarama süresinin kısalması, araştırmaların daha ucuza ve daha hızlı yürütülmesini sağlayarak görsel algı üzerine daha fazla deneyin önünü açıyor. Ciddi hareket kısıtlılığı olan hastalar içinse bu yöntem, konuşmadan düşüncelerini aktarmanın gelecekte mümkün olabileceğine işaret ediyor; ancak pratikte kullanılabilecek cihazların geliştirilmesi için hâlâ yıllar gerekiyor.
