عامل هوش مصنوعی Claude Sonnet 5 یک ژن‌درمانی را انتخاب کرد، محل تزریق آن در مغز موش را تعیین کرد و هنگام عمل دستگاه جراحی موتوردار را به کار انداخت. موش در مدلی از صرع قرار داشت که تشنج در آن القا شده بود. به گفته گابریل اوکانا-سانترو، هم‌بنیان‌گذار Exin Therapeutics و دانشجوی دکتری دانشگاه آکسفورد که آزمایش را در X شرح داد، مأموریت عامل کاهش تشنج‌ها بود.
گروه به عامل ۱۹ ژن‌درمانی برای انتخاب داد. عامل بررسی کرد که تشنج‌ها در این مدل موشی چگونه ایجاد می‌شوند، درمانی را برگزید که قرار بود پیام‌رسانی مهاری در مغز را تقویت کند و ساختاری را در مغز هدف گرفت که پژوهش‌ها آن را منشأ این نوع تشنج می‌دانند. عامل هدف احتمالی دیگری را هم رد کرد و به نگرانی‌ها درباره نامطمئن‌بودن اثر آن و پژوهشی اشاره کرد که در آن هدف یادشده در برابر همین نوع تشنج مؤثر نبود.
در جریان عمل چه اتفاقی افتاد؟
عامل با استفاده از سه مقاله علمی مختصات تزریق را محاسبه کرد، نقاط مرجع آن‌ها را با هم سنجید و میانگین مقادیر را به دست آورد. همچنین حجم و سرعت تزریق و زمان‌های انتظار را تعیین کرد. اوکانا-سانترو می‌گوید عامل هنگام جراحی تصویر دوربین را زیر نظر داشت و ۳۲ مشاهده ثبت کرد، از جمله این‌که آیا خون‌ریزی می‌دید یا نه.
برای ایمنی، انسان‌ها همچنان در فرایند دخیل بودند. دامپزشکی دارای مجوز هر مرحله برگشت‌ناپذیر را تأیید می‌کرد و یک کلید توقف اضطراری فیزیکی می‌توانست برق موتورهای دستگاه را قطع کند. سامانه محدودیت‌های ثابتی هم داشت؛ از جمله سقفی برای حجم تزریق که عامل نمی‌توانست از آن عبور کند.
یکی از سازوکارهای ایمنی باعث توقف عمل شد. پس از قطع‌شدن اتصال، عامل محاسبه کرد که موقعیت هدفش خارج از محدوده دستگاه است و از ادامه کار خودداری کرد؛ حتی پس از آن‌که گروه تلاش کرد دستگاه را دوباره کالیبره کند. عامل درست تشخیص داده بود: تنظیمات دستی پیشین، سامانه کنترل را مختل کرده بود. در نهایت، اوکانا-سانترو مجبور شد کد را با دست اصلاح کند.
نمایشی آزمایشی، نه نتیجه‌ای بالینی
اوکانا-سانترو می‌گوید از نمونه پیشینی سراغ ندارد که در آن یک عامل هوش مصنوعی هم درمان و محل هدف در مغز را انتخاب کرده باشد و هم آن را روی یک پستاندار زنده اجرا کرده باشد. او این کار را با ربات‌های جراحی‌ای مقایسه می‌کند که در آن‌ها انسان عمل را انتخاب می‌کند و ربات آن را انجام می‌دهد. به گفته او، موش به‌خوبی بهبود یافت، اما نتایج آزمایش هنوز در داوری همتا منتشر نشده‌اند و انتظار می‌رود گزارشی فنی منتشر شود.
انتخاب مدل هوش مصنوعی، تنشی عملی را هم آشکار کرد. Sonnet 5 تنها مدلی بود که گروه آزمایش کرد و پذیرفت عمل زنده را از ابتدا تا انتها انجام دهد. Claude Opus 5.5 و Opus 5 امتناع کردند. Opus 5 گفت نمی‌تواند تضمین کند که عمل را به پایان می‌رساند و توقف کار در حالی که سوزن در مغز حیوان بیهوش است، می‌تواند بدتر از شروع‌نکردن باشد. این ماجرا هم نشان می‌دهد یک سامانه هوش مصنوعی در آزمایشگاه تا چه اندازه می‌تواند مسئولیت بپذیرد و هم این‌که امتناع آن، وقتی عمل آغاز شده، چه پیامدهایی می‌تواند داشته باشد.
چرا مهم است
برای پژوهشگران آزمایشگاهی، این نمایش نشان می‌دهد یک عامل هوش مصنوعی می‌تواند علاوه بر به‌کارگیری تجهیزات آزمایشگاهی، درباره درمان و محل هدف‌گیری هم تصمیم بگیرد و صرفاً از برنامه جراحی انسان پیروی نکند. اما امتناع عامل نیز روند عملی را که به زمان حساس بود متوقف کرد و این گزارش ثابت نمی‌کند که درمان تشنج‌ها را کاهش داده یا این روش فراتر از همین آزمایش ایمن و قابل‌اعتماد است.
